Ponowoczesność w służbie obywateli

28.04.2016

Dochód podstawowy jest elementem wizji transformacyjnej społeczeństwa demokratycznego. Głównymi przeszkodami w jego wdrożeniu na poziomie ogólnokrajowym są: 1) niesuwerenny pieniądz narodowy, 2) nieszczelny system podatkowy.

Jedną z koncepcji fazy eksperymentalnej wdrożenia dochodu podstawowego jest jego wypłata w samorządowej walucie lokalnej (elektronicznym rabatowym kuponie podatkowym). Ogranicza to pole eksperymentu do miasta lub regionu i likwiduje wspomniane przeszkody.

Kupony mają wyłącznie postać elektroniczną, co zapobiega wykorzystywaniu ich na czarnym rynku.

Istotny jest także miejscowy charakter obiegu kuponów, wynikający z niewymienialności kuponów na waluty obce, co oznacza wsparcie dla lokalnych producentów, którzy zgodzą się przyjmować w tej walucie zapłatę za swoje produkty.

Gwarancją atrakcyjności kuponów jest możliwość opłacania nimi lokalnych podatków. 

Decyzja w tej sprawie należy do władz lokalnych, które mogą uchwalić, jaka kwota złotówkowych wpływów z tytułu lokalnych podatków może być w danym roku substytuowana wpływami w kuponach.

Po podjęciu decyzji w sprawie wielkości emisji kuponów, którymi można opłacać lokalne podatki, władze lokalne stają się skutecznym emitentem w pełni suwerennego, lokalnego środka transakcyjnego, którego istnienie w lokalnym obrocie faworyzuje lokalnych producentów i sprzyja zachowaniom proekologicznym.

Miejscowy obrót kuponami jest warunkowany wolą polityczną. Kluczowe dla rozwoju tej inicjatywy w Polsce jest wydanie rozporządzenia przez Ministra Finansów, zachęcającego władze samorządowe do emisji kuponów i uwalniającego samorządowców od lęków związanych z interpretacją takich działań przez izby skarbowe. 

Emisja samorządowego kuponu (jednostki rabatu podatkowego) za pomocą dochodu podstawowego byłaby w istocie powołaniem do istnienia suwerennego lokalnego pieniądza bezodsetkowego, będącego miejscową implementacją postulatów brytyjskiego think tanku Positive Money, czy islandzkiego projektu reformy monetarnej Frosti Sigurjonssona. 

Samorządowy kupon świetnie nadaje się do finansowania lokalnych inwestycji komunalnych. Budownictwo komunalne można dzięki temu realizować w kredycie bezodsetkowym, co dwukrotnie obniża koszty inwestycji. 

Dochód podstawowego wypłacany w kuponach byłby wolny od zajęć komorniczych. Tą drogą można rozwiązać istniejący problem przejmowania pomocy socjalnej przez firmy windykacyjne, co dotyczy milionów rodzin w Polsce.

Dochód podstawowy wypłacany w elektronicznych kuponach zapobiega wyciekowi środka transakcyjnego i używaniu go do celów spekulacyjnych. Dzięki temu władze lokalne mogą mieć pełną kontrolę nad ilością kuponów w obrocie gospodarczym, dostosowując ją do istniejących na rynku luk: popytowej, produkcyjnej i nabywczej.

Recyrkulacja kuponów może się odbywać poprzez wprowadzenie niewielkiego podatku obrotowego, rzędu 3 procent, płaconego na rzecz samorządów przez użytkowników tego środka. 

Ten niewielki podatek umożliwiłby jednak znaczne zwiększenie lokalnych wpływów w tej walucie, gdyż doświadczenia pokazują, że pieniądz lokalny obraca się z prędkością kilkakrotnie większą, niż pieniądz narodowy, sięgającą 12-13 obrotów rocznie. Przy 3-procentowym podatku obrotowym umożliwiłoby to coroczne wpływy do lokalnego budżetu na poziocmie 1/3 wartości samorządowej emisji pierwotnej.

Wreszcie, wypłata dochodu podstawowego w kuponach umożliwia skalowanie mechanizmu dywidendy obywatelskiej oraz dostosowanie tempa jej implementacji do prędkości rejestrowania kont bankowych dla wszystkich obywateli. 

Z uwagi na liczbę tych kont jest to trudne zadanie logistyczne i informatyczne, którego dynamikę można ocenić wyłącznie na drodze eksperymentalnej, najlepiej w wydzielonych geograficznie enklawach władzy, jakimi są samorządy terytorialne. 

Skalowanie dochodu podstawowego - od dochodu symbolicznego do dochodu dostępnego na danym poziomie gospodarczym - można realizować za pomocą zasilania kont obywateli "tygodniówkami", przyspieszającymi obrót kuponami w porównaniu do wypłat miesięcznych. 

Start systemu można rozpocząć już od przekazywania obywatelom co tydzień kuponu o wartości 1 zł rabatowego, a następnie zwiększać tę kwotę aż do osiągnięcia nasycenia rynku lokalnym pieniądzem. 

Praktyka europejska (Holandia, Finlandia) pokazuje, że duże eksperymenty społeczne, na miarę transformacji systemowej za pomocą BDP i walut suwerennych, są pilotowane lokalnie. Pora na to, by i Polska odważyła się lokalnie wdrażać dochód podstawowy i suwerenną politykę monetarną, aby w niedalekiej przyszłości rozszerzyć te eksperymenty na cały kraj i dyskontować publicznie, a nie tylko elitarnie, korzyści płynące z gospodarczej ponowoczesności.

Krzysztof Lewandowski